لید: احتمالاً شنیده‌اید که برخی از افراد می‌گویند غلظ خون بالایی دارند و یا اینکه بر اثر غلظت خون بالا به بیماری‌های مختلفی مبتلا شده‌اند. یکی از راه‌هایی که به کمک آن می‌توان به غلظت خون بالا پی برد مقدار HCT در آزمایش خون است. در صورتی که مقدار HCT در خون بالا یا پایین باشد می‌تواند مشکلات متعددی را به‌وجود آورد.
هماتوکریت یا HCT، بیانگر درصد گلبول‌های قرمز در خون است. مقدار طبیعی هماتوکریت در مردان بالغ حدود 45% و درزنان بالغ 40% می‌باشد. بالا یا پایین بودن مقدار هماتوکریت در بدن می‌تواند نشان‌دهنده وضعیت سلامت بدن باشد. پایین بودن HCT در آزمایش خون به این معنی است که شما به کم‌خونی یا کمبود اکسیژن در گردش خون دچار هستید. سطح بالای هماتوکریت معمولاً به دلیل بیماری‌های قلبی، ریوی و کم‌آبی بدن است. بالا بودن مقدار هماتوکریت به این معناست که شما در حال تجربه یک شوک یا هیپوکسی (کاهش اکسیژن‌رسانی به قسمت‌های مختلف بدن) هستید. اما چگونه می‌توان مقدار هماتوکریت و یا غلظت خون را کاهش داد؟
اصلاح رژیم غذایی و کاهش غلظت خون (HCT)
از مکمل‌های آهن استفاده نکنید
بدن شما برای ساخت گلبول‌های قرمز به مقدار کافی هموگلوبین نیاز دارد. مصرف آهن آسان‌ترین روش افزایش هموگلوبین (Hgb) در خون است (Hgb در آزمایش خون بیانگر مقدار پروتئینی به همین نام است که نقش مهمی در اکسیژن‌رسانی به اندام‌ها را دارد) است. ازآنجایی‌که گلبول‌های قرمز تشکیل‌دهنده هماتوکریت بدن شما هستند نباید مقدار زیادی آهن مصرف کنید زیرا باعث افزایش سطح HCT در آزمایش خون می‌شود. اگر در حال حاضر از مکمل‌های آهن استفاده می‌کنید برای عدم مصرف آن با پزشک خود مشورت کنید و بدون نظر پزشک مصرف داروهای خود را متوقف نکنید.
به اندازه کافی آب بنوشید
اگر به میزان کافی آب ننوشید حجم خون و پلاسمای شما بیشتر و خون شما غلیظ‌تر خواهد بود. اگر بدن شما کم آب باشد، مقدار هماتوکریت خون شما هم بیشتر خواهد بود. روزانه 8-12 لیوان آب بنوشید و در هنگام انجام کارهای روزانه خود حتماً کنار خود یک بطری آب قرار دهید. مصرف آب نارگیل، آب سیب و آب آناناس نیز بسیار مفید است.
از نوشیدنی‌های الکلی و کافئین‌دار استفاده نکنید
این نوشیدنی‌ها ادرارآور هستند و مصرف آن‌ها باعث کم‌آبی بدن می‌شود. به‌جای این نوشیدنی‌ها از نوشیدنی‌های بدون شکر غیرطبیعی استفاده کنید. هرچه مایعات بیشتری مصرف کنید خون شما رقیق‌تر و مقدار HCT در خون شما کمتر خواهد بود.
گریپ‌فروت مصرف کنید
مطالعاتی نشان می‌دهد که مصرف یک نصف گریپ‌فروت روزانه باعث کاهش هماتوکریت در خون می‌شود.
آنتی‌اکسیدان بیشتری مصرف کنید
آنتی‌اکسیدان از بدن شما در برابر رادیکال‌های آزاد، که باعث بیماری‌های مختلف خونی مثل سرطان می‌شوند، مراقبت می‌کند. با مصرف مواد غذایی حاوی آنتی‌اکسیدان انتقال اکسیژن در بدن شما آسان‌تر می‌شود و مقدار هماتوکریت در بدن کاهش می‌یابد. آلو، انواع توت‌ها و لوبیا از منابع مهم آنتی‌اکسیدان هستند.
تغییر سبک زندگی و کاهش غلظت خون (HCT)
در حد توان خود ورزش کنید
ورزش به‌طور منظم برای سلامتی بدن مفید است اما انجام ورزش‌های سنگین باعث آسیب به بدن و افزایش مقدار هماتوکریت در بدن می‌شود. پیاده‌روی سریع و دوچرخه‌سواری سبک از ورزش‌های مفیدی هستند که به کاهش HCT کمک می‌کنند.
خون اهدا کنید
اهدای خون باعث پاک‌سازی خون و تولید خون‌های جایگزین می‌شود. اهدای خون، آهن اضافی بدن شما را از بین می‌برد. کاهش آهن مازاد در خون از بیماری‌های قلبی و عروقی جلوگیری می‌کند. فقط با تأیید پزشک خون اهدا کنید و این روش را آخرین گزینه درمانی خود قرار دهید. طبق گفته NHS Blood هر فرد در سال نباید بیشتر از چهار بار خون دهد و فاصله اهدای خون باید حداقل 12 هفته باشد.
با دستور پزشک آسپرین مصرف کنید
آسپرین را فقط با دستور پزشک مصرف کنید و خودسرانه آن را مصرف نکنید زیرا مصرف بی‌رویه آسپرین می‌تواند اثرات نامطلوبی داشته باشد. همچنین آسپرین دارویی ضد پلاکت است. پلاکت‌ها در صورت ایجاد آسیب و زخم به لخته شدن خون در بدن کمک می‌کنند. مصرف آسپرین برای کاهش هماتوکریت باعث رقیق شدن خون می‌شود که از انعقاد خون شما جلوگیری می‌کند و همچنین ممکن است باعث بروز نقص‌های عصبی می‌شود. این روش هم جزئی از آخرین گزینه‌های درمانی است.
به مناطق پر ارتفاع نروید
هرچه ارتفاع بیشتر شود، غلظت اکسیژن نیز کمتر خواهد بود. افرادی که در مناطقی با ارتفاع بالاتر زندگی می‌کنند هماتوکریت بالاتری دارند و برای کاهش مقدار HCT خون خود باید محل سکونت خود را به مناطق کم‌ارتفاع تغییر دهند.
سیگار و دخانیات را ترک کنید
نیکوتین موجود در دخانیات ظرفیت حمل اکسیژن گلبول‌های قرمز را تغییر می‌دهد و باعث اختلال در گردش خون می‌شود. بدن برای جبران کاهش اکسیژن گلبول‌های قرمز بیشتری توسط مغز استخوان تولید می‌کند درنتیجه مقدار هماتوکریت سطح بدن شما افزایش می‌یابد.
تشخیص علت بالا رفتن مقدار HCT
گاهی اوقات افزایش مقدار HCT به دلیل برخی از بیماری‌ها اتفاق می‌افتد؛ مانند سرطان یا تومورها. پزشک با تجویز چند آزمایش می‌تواند احتمال وجود انواع بیماری‌های مرتبط را بررسی کند. اگر علائمی مثل سردرد، سرگیجه، خستگی، ضعف، تغییر روند تنفسی، کبودی پوست، خارش پوست و گزگز یا سوزش در دست‌وپا داشتید حتماً به پزشک مراجعه کنید. این علائم در بسیاری از بیماری‌ها تجربه خواهد شد اما پزشک با توجه به شرایط شما و بررسی نتایج آزمایش‌های مختلف مشکل شما را تشخیص خواهد داد.
آزمایش خون برای تشخیص غلظت خون
برای تشخیص غلظت خون، از آزمایش‌های مختلفی مانند HCT، Hgb، Ferritin، RBC (تعداد گلبول‌های قرمز)، MCH (MCH در آزمایش خون نشان‌دهنده غلظت میانگین هموگلوبین در خون است) استفاده می‌شود. اگر مقدار HCT در آزمایش خون بالا باشد غلظت خون هم بالا خواهد بود. کنترل مقدار غلظت خون برای سلامت بدن بسیار مهم است زیرا غلظت خون بالا زمینه‌ساز بروز مشکلات قلبی و عروقی است.
شما می‌توانید برای انجام آزمایش HCT و سایر آزمایش‌های خون به همراه تفسیر نتایج آزمایش، بدون مراجعه به آزمایشگاه، در منزل یا محل کار خود این آزمایشات را انجام دهید. برای کسب اطلاعات بیشتر به وب‌سایت هومکا به آدرس www.homeca.ir مراجعه کنید و یا با شماره ۰۲۱۶۷۳۷۱ تماس حاصل فرمایید.